Η διατροφή αποτελεί κρίσιμος παράγοντας της ογκολογικής φροντίδας, ωστόσο η σημασία της συχνά παραμένει υποτιμημένη. Η καρκινική καχεξία είναι ένα σύνθετο σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από απώλεια μυϊκής μάζας, φλεγμονή και μεταβολικές διαταραχές, επηρεάζει έως και το 80% των ασθενών με καρκίνο και συμβάλλει περίπου στο 20% των θανάτων που σχετίζονται με τη νόσο.
Οι αλλαγές αυτές οδηγούν συχνά σε απώλεια βάρους, είτε εξαιτίας της ίδιας της νόσου είτε λόγω των παρενεργειών των θεραπειών, με αποτέλεσμα την εμφάνιση υποθρεψίας. Οι συνέπειες της υποθρεψίας είναι σοβαρές όπως η έκπτωση της ποιότητας ζωής, αύξηση της διάρκειας των νοσηλειών, μεγαλύτερος κίνδυνος υποτροπής και μειωμένη ικανότητα του οργανισμού να αντέξει και να ανταποκριθεί στη θεραπεία.
Μελέτη του 2023, που δημοσιεύθηκε στο βρετανικό ιατρικό περιοδικό The Lancet, ανέδειξε σαφή συσχέτιση μεταξύ σοβαρής υποθρεψίας σε ογκολογικούς ασθενείς και δυσμενέστερων κλινικών εκβάσεων, με αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου. Παράλληλα, παλαιότερη μελέτη του 2015 στο Journal of Clinical Oncology έδειξε ότι ασθενείς με καρκίνο που διατήρησαν Δείκτη Μάζας Σώματος (BMI) ίσο ή μεγαλύτερο από 28, εντός υγιούς εύρους βάρους, επιβίωσαν σχεδόν πέντε φορές περισσότερο από εκείνους που έχασαν το 15% του σωματικού τους βάρους και είχαν BMI 22 ή χαμηλότερο.
Η διατροφική κατάσταση επηρεάζει άμεσα τη δύναμη και την ενέργεια ενός ασθενούς για να αναρρώσει από χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία ή χειρουργική επέμβαση. Σε σοβαρές περιπτώσεις, η υποθρεψία μπορεί ακόμη και να καθυστερήσει ή να οδηγήσει σε διακοπή της αντικαρκινικής θεραπείας.
Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Διατροφής και Διαιτολογίας (Academy of Nutrition and Dietetics), η υποθρεψία χαρακτηρίζεται από έναν συνδυασμό των παρακάτω στοιχείων:
- ανεπαρκή πρόσληψη θερμίδων και θρεπτικών συστατικών για την κάλυψη των αναγκών του οργανισμού,
- ακούσια απώλεια βάρους,
- απώλεια μυϊκής μάζας,
- απώλεια υποδόριου λίπους,
- τοπική ή γενικευμένη κατακράτηση υγρών που μπορεί να καλύπτει την απώλεια βάρους,
- μειωμένη σωματική λειτουργικότητα
Υποθρεψία χαρακτηρίζεται όταν συνυπάρχουν τουλάχιστον δύο από τα παραπάνω χαρακτηριστικά.
Αρθρογραφία στο ASCO Oncology Practice (2019) καταγράφει ότι το ποσοστό των υποθρεπτικών ασθενών με καρκίνο κυμαίνεται μεταξύ 20% και 80%, ανάλογα με παράγοντες όπως η ηλικία, το όργανο που εντοπίζεται η νόσος και το στάδιο του καρκίνου. Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η υποθρεψία πρέπει να παρακολουθείται στενά και να αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστή νόσος. Η πρόληψη αποτελεί την καλύτερη προσέγγιση, αλλά όταν αυτό δεν είναι εφικτό, απαιτείται έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία, ώστε να μειωθούν οι επιπλοκές και να βελτιωθούν τα κλινικά αποτελέσματα.
Η υποθρεψία είναι πιο πιθανή σε ασθενείς με καρκίνο όταν:
- η ίδια η νόσος επηρεάζει την πέψη, τον μεταβολισμό ή την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών, όπως συμβαίνει συχνά σε καρκίνους του στομάχου, του εντέρου, του παγκρέατος ή του ήπατος,
- ο όγκος προκαλεί απόφραξη του πεπτικού σωλήνα ή επηρεάζει τη μάσηση και την κατάποση, όπως σε καρκίνους κεφαλής και τραχήλου ή του οισοφάγου.
Επιπλέον, η χειρουργική επέμβαση μπορεί να εξαντλήσει τα αποθέματα ενέργειας και θρεπτικών συστατικών του οργανισμού, ενώ η χημειοθεραπεία και η ακτινοθεραπεία συχνά προκαλούν ναυτία, εμετούς, μείωση της όρεξης ή αλλοιώσεις στη γεύση, καθιστώντας τη σίτιση δυσκολότερη. Στοματικές άφθες, ξηροστομία ή δυσκολία στην κατάποση, καθώς και το ψυχολογικό στρες που συνοδεύει τη διάγνωση και τη θεραπεία, μπορούν επίσης να μειώσουν την πρόσληψη τροφής.
Ακόμη και όταν η πρόσληψη θερμίδων φαίνεται επαρκής, ο καρκίνος μπορεί να δυσχεραίνει την απορρόφηση πρωτεϊνών, υδατανθράκων και λιπών που είναι απαραίτητα για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας. Γι’ αυτόν τον λόγο, άτομα που φαίνονται υπέρβαρα ή με παχυσαρκία μπορεί στην πραγματικότητα να είναι υποθρεπτικά, λόγω των μεταβολικών αλλαγών που προκαλεί η νόσος ή η θεραπεία.
Το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση της υποθρεψίας είναι ο εντοπισμός της υποκείμενης αιτίας, λαμβάνοντας υπόψη ότι κάθε ασθενής είναι μοναδικός. Η εκπαίδευση στη σωστή διατροφή και η επιλογή τροφίμων πλούσιων σε θρεπτικά συστατικά αποτελεί βασικό μέρος της πρόληψης και της αντιμετώπισης της υποθρεψίας.
Τέλος, όταν υπάρχουν συμπτώματα όπως ναυτία, έμετος ή γαστρεντερική δυσφορία, η κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή μπορεί να συμβάλει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, επιτρέποντας την επαρκή πρόσληψη των απαραίτητων θρεπτικών συστατικών.
Η έγκαιρη αξιολόγηση και αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της υποθρεψίας είναι ζωτικής σημασίας για την αντικαρκινική φροντίδα και τα θετικά κλινικά αποτελέσματα.
Πηγή:
https://www.cancercenter.com/community/blog/2023/08/malnutrition-and-cancer-outcomes
https://www.anticancerfund.org/en/blog/cancer-cachexia-treatment-urgent-action-needed
