Η διπολική διαταραχή χαρακτηρίζεται από έντονες μεταβολές της διάθεσης, από επεισόδια αυξημένης ενεργητικότητας και μανίας ή υπομανίας έως περιόδους κατάθλιψης.
Σε ορισμένα άτομα, οι μεταβολές αυτές μπορεί να ακολουθούν ένα εποχικό πρότυπο. Κατά τους θερινούς μήνες, η μεγαλύτερη διάρκεια της ημέρας, η αυξημένη έκθεση στο ηλιακό φως, οι υψηλές θερμοκρασίες και οι αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες μπορεί να επηρεάσουν τον ύπνο, τις ορμόνες και τον κιρκάδιο ρυθμό, το εσωτερικό «βιολογικό ρολόι» που ρυθμίζει τον κύκλο ύπνου και εγρήγορσης.
Η επίδραση του καλοκαιριού δεν είναι ίδια για όλους. Ωστόσο, η αναγνώριση ενός επαναλαμβανόμενου εποχικού μοτίβου μπορεί να βοηθήσει στην έγκαιρη αντιμετώπιση πιθανών μεταβολών της διάθεσης.
Ηλιακό φως και κιρκάδιος ρυθμός
Ο κιρκάδιος ρυθμός ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από το κεντρικό βιολογικό ρολόι του εγκεφάλου, το οποίο ανταποκρίνεται στις μεταβολές του φωτός και σε άλλα περιβαλλοντικά ερεθίσματα.
Στα άτομα με διπολική διαταραχή, οι κιρκάδιοι ρυθμοί μπορεί να είναι πιο ευάλωτοι σε αλλαγές. Η παράταση της ημερήσιας έκθεσης στο φως μπορεί να μεταβάλει την έκκριση μελατονίνης, να καθυστερήσει την ώρα του ύπνου και να μειώσει τη συνολική διάρκειά του.
Ανασκόπηση του 2025 συνέδεσε τα μανιακά επεισόδια συχνότερα με τη μετάβαση προς την άνοιξη και το καλοκαίρι. Παρόμοια, ανασκόπηση 51 μελετών το 2021 διαπίστωσε ότι οι νοσηλείες για μανιακά επεισόδια ήταν συχνότερες κατά τους ανοιξιάτικους και θερινούς μήνες. Οι εποχικές διακυμάνσεις φαίνεται επίσης να εμφανίζονται συχνότερα στις γυναίκες με διπολική διαταραχή.
Θερμοκρασία και άλλοι μετεωρολογικοί παράγοντες
Εκτός από την αυξημένη έκθεση στο φως, έχουν εξεταστεί και άλλοι μετεωρολογικοί παράγοντες, όπως:
- η υψηλή θερμοκρασία,
- η ηλιακή ακτινοβολία,
- η νεφοκάλυψη,
- οι βροχοπτώσεις,
- η ατμοσφαιρική πίεση.
Μελέτη του 2019 κατέγραψε περισσότερες εισαγωγές ατόμων με διπολική διαταραχή σε ψυχιατρικά επείγοντα κατά τις ημέρες με υψηλότερες θερμοκρασίες και εντονότερη ηλιακή ακτινοβολία.
Τα ευρήματα αυτά δείχνουν συσχέτιση και όχι αιτιώδη σχέση. Η ζέστη ή η ηλιοφάνεια δεν προκαλούν από μόνες τους ένα επεισόδιο, αλλά ενδέχεται να επιβαρύνουν άτομα που είναι ήδη ευάλωτα, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με διαταραχές ύπνου, στρες ή αλλαγές στη θεραπεία.
Καλοκαίρι και μεταβολές της διάθεσης
Κατά τους θερινούς μήνες, οι αλλαγές στη διάρκεια της ημέρας και στις καθημερινές συνήθειες μπορεί να επηρεάσουν τη σταθερότητα της διάθεσης. Τα ταξίδια, οι βραδινές έξοδοι, η κατανάλωση αλκοόλ, η αυξημένη κοινωνική δραστηριότητα και η αλλαγή του ωραρίου ύπνου μπορεί να απορρυθμίσουν το καθημερινό πρόγραμμα.
Σε ορισμένα άτομα με διπολική διαταραχή, οι αλλαγές αυτές μπορεί να συνδέονται με αυξημένη ενεργητικότητα, μειωμένη ανάγκη για ύπνο, ευερεθιστότητα, παρορμητικότητα ή ταχύτερη ομιλία και σκέψη. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να αποτελούν πρώιμες ενδείξεις υπομανίας ή μανίας.
Υπάρχει επίσης η θερινού τύπου εποχική συναισθηματική διαταραχή, η οποία εμφανίζεται κατά τους θερμότερους μήνες. Μπορεί να συνοδεύεται από διαταραχές του ύπνου, ανησυχία, ευερεθιστότητα, μειωμένη όρεξη και μεταβολές της διάθεσης.
Πρόληψη της εποχικής μανίας
Ο ύπνος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για τη σταθερότητα της διάθεσης. Η μείωση των ωρών ύπνου, η δυσκολία να κοιμηθεί κάποιος ή η αίσθηση ότι δεν χρειάζεται ύπνο μπορεί να αποτελούν προειδοποιητικά σημεία μανιακού ή υπομανιακού επεισοδίου.
Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού μπορεί να βοηθήσουν:
- η διατήρηση σταθερής ώρας ύπνου και αφύπνισης,
- η αποφυγή έντονου φωτός και οθονών αργά το βράδυ,
- η συνεπής λήψη της συνταγογραφημένης φαρμακευτικής αγωγής,
- ο περιορισμός του αλκοόλ και άλλων διεγερτικών ουσιών,
- η αποφυγή υπερβολικής κοινωνικής ή σωματικής διέγερσης,
- η εφαρμογή στρατηγικών διαχείρισης του στρες.
Η αυθαίρετη αλλαγή ή διακοπή της φαρμακευτικής αγωγής μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο υποτροπής και θα πρέπει να αποφεύγεται.
Η σημασία της έγκαιρης αναγνώρισης
Δεν εμφανίζουν όλα τα άτομα με διπολική διαταραχή επιδείνωση κατά τους θερινούς μήνες. Όταν, όμως, υπάρχει επαναλαμβανόμενο εποχικό μοτίβο, η συστηματική καταγραφή της διάθεσης, του ύπνου, της ενεργητικότητας και της καθημερινής δραστηριότητας μπορεί να βοηθήσει στην έγκαιρη αναγνώριση αλλαγών.
Σημεία όπως η μειωμένη ανάγκη για ύπνο, η ασυνήθιστα αυξημένη ενεργητικότητα, η έντονη ευφορία ή ευερεθιστότητα, η παρορμητικότητα και η επιτάχυνση της σκέψης θα πρέπει να συζητούνται έγκαιρα με τον θεράποντα επαγγελματία υγείας. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αποτρέψει την εξέλιξη των συμπτωμάτων σε σοβαρότερο επεισόδιο.
Πηγή: www.healthline.com
